Zwarte populier verbergt zich in het volle zicht

Sinds de jaren negentig groeien er spontaan weer jonge zwarte populieren in het Nederlandse riviergebied, vooral langs de Waal. Deze jonge bomen zijn niet soortzuiver: er is sprake van bijmenging van genen van Amerikaanse herkomst en dat maakt de nieuwe lichting jonge bomen hybride.

Er is een andere bron van wilde (autochtone) Zwarte populieren (Populus nigra) die tot dusver grotendeels over het hoofd is gezien: knotpopulieren. In het IJsseldal, en mogelijk ook elders, zijn er behalve knotwilgen en de geknotte Canadapopulieren (Populus x canadensis) ook Zwarte populieren te vinden. De oudste exemplaren daarvan kunnen binnen de definitie voor autochtone bomen vallen.

Naar de situatie rond het Zalkerbos, een van de oudste bossen van Overijssel, is een veldonderzoek gedaan. Daar zijn op een vijftal locaties in totaal vijftien oude knotbomen gevonden. Bij een rijtje van acht exemplaren is duidelijk te zien dat het één vrouwelijke kloon is. Zo’n honderdvijftig jaar geleden heeft een plaatselijke boer een rijtje staken in de grond gestoken, waarvan er nog acht stokoude exemplaren resteren. De oorsprong destijds was waarschijnlijk wild. Om daar meer zekerheid over te krijgen, zijn de bomen bemonsterd. Het materiaal zal genetisch onderzocht worden in het Centrum Genetische Bronnen van de WUR. Daar moet blijken of alle bomen uit Zalk tot dezelfde kloon behoren, of dat er meerdere klonen aanwezig zijn. Mogelijk ontdekken we met dit onderzoek waardevolle nieuwe exemplaren van Zwarte populier, om de autochtone genenpool te versterken. Uit eerder DNA-onderzoek is gebleken dat Zwarte populieren in het verleden werden gestekt en dat ze lokale genetische populaties vormden in het landschap.

Het is de moeite waard om in het hele IJsseldal te onderzoeken of er, tussen de geknotte Canadapopulieren, ook Zwarte populieren te vinden zijn. De eerste stap is de determinatie van de bomen. In de vorig jaar verschenen KNNV-veldgids Wilde bomen en struiken zijn de determinatiekenmerken van beide boomsoorten te vinden.

Achterstallig onderhoud

Onlangs zijn twee verwaarloosde Zwarte populieren bij het Zalkerbos onder handen genomen door vrijwilligers. Als er te lang gewacht wordt met knotten, breken de uitlopers namelijk uit en kunnen de bomen verloren gaan. Bij het knotten van zulke oude exemplaren is het van belang om de dunste staken op de knot te laten staan, zodat hergroei gemakkelijker is. Kaalzetten (het in een keer afzagen van alle uitlopers) geeft een grote schok. Bij dit groene erfgoed kan dat tot gevolg hebben dat de oude boom sterft.

Tekst en beeld: Lodewijk van Kemenade, FLORON en Wilde Bomen