PWN neemt PFAS onder de loep in bronnen en duinen
PWNPFAS is een verzamelnaam voor zo’n zesduizend verbindingen met koolstof, waterstof en fluoride. Deze stoffen zijn water- en vuilafstotend, maar ook schadelijk voor mens en milieu. "Iedereen in Nederland heeft inmiddels PFAS in zijn bloed", zegt Ruud van der Neut, drinkwatertechnoloog bij PWN. "Dat krijgen we grotendeels binnen via onze voeding, en ongeveer een vijfde ook via drinkwater. De beste manier om dit probleem aan te pakken, is bij de bron, bij de bedrijven die PFAS lozen. Maar zelfs als de industrie wereldwijd vandaag zou stoppen met PFAS, duurt het nog wel zeventig jaar voordat ze uit het milieu en daarmee onze drinkwaterbronnen zijn verdwenen. Wij hebben aan onze kant dus ook werk te doen. Als drinkwaterbedrijf én als natuurbeheerder."
Van monitoring naar integraal onderzoek
Omdat steeds duidelijker werd dat de ophoping van PFAS risico’s geeft voor mens en milieu, breidde PWN in 2021 de reguliere monitoring op PFAS uit tot integraal onderzoeksprogramma. Ruud: "We hielden drie jaar lang nauwkeurig bij: wat zien we aan PFAS in het IJsselmeer en het Lekkanaal, met name waar we water innemen? We keken ook hoeveel ervan overblijft na elke stap in onze zuivering en in het transport door onze leidingen. Daarnaast hebben we veel metingen gedaan in de duinen die wij beheren. Tot onze verbazing zagen we bij het oppompen van het geïnfiltreerde duinwater dat de PFAS-concentraties waren gestegen. De meest waarschijnlijke verklaring hiervoor is dat het water PFAS uit de bovenste bodemlaag opneemt."
Met de kennis van nu
Dit voorbeeld geeft aan dat de onderzoeksresultaten niet alleen van belang zijn voor de activiteiten van PWN op het gebied van drinkwaterzuivering, maar voor het natuurbeheer in de duinen. Martijn van Schaik, projectmanager natuur: "In seaspray – kleine druppeltjes water en zeeschuim die vanuit de zee aan land waaien – zit ook PFAS. Daardoor hoopt PFAS langs de kust sneller op in de bodem dan verder landinwaarts. Nu we weten dat PFAS in de bodem invloed heeft op het water dat we infiltreren, maken we bij projecten in de duinen al andere afwegingen. Voorheen verplaatsten we best vaak grond in de duinen, bijvoorbeeld in het kader van natuurherstel. Of om zwakke plekken in de zeekering te verstevigen. Daar zijn we nu veel terughoudender in; we willen voorkomen dat we extra PFAS naar onze winmiddelen brengen."
Meten in moestuintjes
Ondertussen kijkt PWN ook naar effecten van PFAS op andere functies in de duinen. Martijn: "Bijvoorbeeld bij de duinlandjes bij Egmond aan Zee. Daar liggen veel moestuintjes, bijna tot aan het strand. De groentes en het fruit die daar groeien, nemen PFAS uit de bodem op, worden beregend met lokaal grondwater waar PFAS in zit en krijgen ook nog eens seaspray over zich heen. Daarom hebben we daar samen met de provincie de PFAS-gehaltes in de gewassen onderzocht. Ook het RIVM en de GGD waren hierbij betrokken. De concentraties bleken inderdaad verhoogd. Niet direct met grote gezondheidsrisico’s, maar de GGD heeft de hobbytelers wel aangeraden om niet alléén hun eigen groente en fruit te eten."
Samen bouwen aan kennis
Zo doet PWN vanuit diverse invalshoeken en expertises onderzoek rondom PFAS, in de eigen organisatie en met partners. Martijn: "Dit thema is voor heel veel partijen relevant: per slot van rekening gaat het om onze gezondheid en een gezonde natuur, dat staat niet los van elkaar. We werken dan ook samen met overheden, kennisinstituten zoals het RIVM en TNO, gezondheidsorganisaties als de GGD, en alle drinkwaterbedrijven in Nederland." Ruud vult aan: "Binnen de sector delen we zo veel mogelijk inzichten met elkaar. We zijn echt nog kennis aan het opbouwen. Daarbij gaat het ook om handelingsperspectief: wat voor mogelijkheden hebben wij om meer PFAS uit het water te verwijderen? Dat is ook van belang omdat er aan aanscherping van de Europese drinkwaternorm wordt gewerkt en het RIVM in Nederland een nieuwe norm voorstelt die nog een grotere uitdaging kan worden voor de sector."
Puzzelstukken
Op basis van de huidige kennis ziet Ruud ook met bestaande technologieën mogelijkheden. "We hebben ontdekt dat actief kool PFAS deels, voor korte tijd, tegenhoudt, vooral de grotere PFAS-moleculen. Een oplossing zou dus kunnen zijn om onze koolfilters vaker te vervangen. Dat verhoogt echter de zuiveringskosten, vergroot onze CO2-voetafdruk en tijdens de vervanging kunnen we geen water produceren. Een andere optie is 'reversed osmosis' toepassen, een techniek die werkt met membraanfiltratie. Hiermee kunnen we meer dan 99 procent van de PFAS verwijderen. Maar die techniek is duur en er zijn veel chemicaliën bij nodig. En we helpen er PFAS niet de wereld mee uit: het gaat met onze reststromen mee richting zee. Het blijft een lastige puzzel. Maar wel een puzzel waar wij met ons onderzoeksprogramma belangrijke stukken in leggen."
Tekst en beeld: PWN