Basenrijkdom is sleutel tot herstel van natte schraallanden

Natte schraallanden – soortenrijke graslanden op voedselarme, natte bodems – zijn afhankelijk van een subtiele balans tussen grondwateraanvoer, bodemchemie en beheer. Traditioneel lag de focus bij herstel sterk op hydrologie: het verhogen van grondwaterstanden en het verminderen van ontwatering. Hoewel dit belangrijk blijft, blijkt het niet altijd voldoende. Veel karakteristieke soorten – zoals orchideeën en Spaanse ruiter – zijn afhankelijk van voldoende calcium, magnesium en andere basische kationen in de bodem. In veel gebieden zijn deze stoffen echter in de loop van de tijd uitgespoeld, onder andere door verzuring, vermesting en veranderingen in grondwaterstromen.

Basenrijkdom als ontbrekende schakel

Onderzoekers van KWR Water Research Institute, Ecological Assessment & Consulting, KMDA Centre for Research and Conservation en Paludosa Research, lieten in opdracht van OBN Natuurkennis zien dat in verschillende natte schraallanden een gebrek aan basenrijkdom een belangrijke beperkende factor is voor herstel. Wanneer de aanvoer van basen via grondwater onvoldoende is, blijven bodems zuur en nutriënten slecht beschikbaar voor typische soorten.

Het herstellen van deze basenrijkdom blijkt niet eenvoudig. Het vraagt om inzicht in regionale grondwatersystemen, de herkomst van kwelwater en de chemische samenstelling daarvan. In sommige gevallen kan het nodig zijn om hydrologische maatregelen op grotere schaal te nemen, bijvoorbeeld door het herstellen van infiltratiegebieden of het verminderen van ontwatering in de omgeving.

Leren van het landschap

Het succes van herstelmaatregelen hangt sterk af van de landschappelijke context. In gebieden waar van nature basenrijk grondwater aanwezig is, zijn de kansen op herstel groter dan in systemen die sterk zijn aangetast. Door beter te begrijpen hoe water, bodem en beheer samenhangen, kunnen maatregelen gerichter worden ingezet. Daarmee neemt ook de kans toe dat natte schraallanden hun kenmerkende biodiversiteit terugkrijgen.

Toekomstperspectief

De inzichten benadrukken dat natuurherstel meer is dan het uitvoeren van standaardmaatregelen. Het vraagt om maatwerk, gebaseerd op kennis van onderliggende processen. Door basenrijkdom expliciet mee te nemen in herstelstrategieën, kunnen terreinbeheerders effectiever werken aan het behoud en herstel van deze waardevolle ecosystemen.

Het op de juiste manier beïnvloeden van processen die de zuurbasenbalans bepalen, is essentieel voor duurzaam herstel van basenrijke condities. Maar hoe herken je verzuringsrisico’s en waar liggen de échte kansen? Het opgestelde afwegingskader met bijbehorende beslissleutel kan beheerders hierbij helpen.

Meer informatie

• Onderzoeksrapport: Duurzame basenrijkdom natte schraallanden.

Tekst: OBN Natuurkennis
Beeld: Martijn Antheunisse (leadfoto: veldrusschraalland met bloeiende grote ratelaar in Koolmansdijk)