Zo help je vogels bij hitte

Vogels zweten niet zoals wij. Ze koelen af door te hijgen: met open snavel laten ze vocht uit hun bek en keel verdampen. Soms spreiden ze hun vleugels en zien ze er lusteloos uit. Sommige vogels laten hun keel heel snel trillen, waardoor lucht over vochtige slijmvliezen stroomt; dat zorgt voor extra koeling. Dit is natuurlijk gedrag en betekent niet meteen dat de vogel in nood is. Toch kunnen vogels flink last hebben van een hittegolf. Al na een paar dagen hitte wordt het moeilijker voor vogels om eten te vinden. Wormen bijvoorbeeld zitten dieper in de grond, waar het koeler en natter is. Vogels moeten dus meer moeite doen om genoeg te eten te vinden, terwijl ze juist extra energie kwijt zijn aan het koel houden van hun lichaam.

Vervang tegels door groen

“De beste manier om vogels te helpen bij warmte, is voorkomen dat het te heet kan worden. Zorg voor een groene, vogelvriendelijke tuin of balkon met schaduw en een waterbad, daarin vinden vogels onder alle omstandigheden voedsel en verkoeling”, aldus Timo Roeke, beschermer bij Vogelbescherming. Echter, een enkele waterschaal in een versteende tuin zet niet veel zoden aan de dijk. Je helpt vogels het allerbest door je tuin groener te maken. In een groene tuin vinden vogels alles wat ze nodig hebben, dus ook verkoeling. Houd als het kan een stuk gazon licht vochtig, zodat vogels als merels daar makkelijker voedsel kunnen vinden. Kies verschillende bloeiers, zodat vogels van het voorjaar tot en met het najaar kunnen profiteren van insecten, bessen en zaden. Voor tips kijk je op Vogelrijkestad.nl. Ook is advies op maat mogelijk via Tuinvogelconsulenten.

Meer stadsgroen, minder hitte 

De hoogste temperaturen vind je in de stad. Dat fenomeen wordt wel 'urban heating', of hitte-eilanden, genoemd. Een groenere stad maakt die hitte dragelijker voor vogels, maar ook voor onszelf en voor andere dieren. Vogelbescherming zet zich in voor meer groen en een klimaatbestendige inrichting van wijken, zodat steden beter bestand zijn tegen hitte, droogte en extreme regen. Een omgeving met stenen, asfalt en beton is véél warmer dan een groene omgeving. Door verdamping en schaduw koelen planten en bomen de omgeving makkelijk vijf tot acht graden af. Een stad is daardoor altijd een paar graden warmer dan het buitengebied; een bos is nog koeler.

Hoger waterpeil, koeler landschap 

Voor weidevogels is een natuurlijk waterpeil van levensbelang, waarbij het water beter wordt vastgehouden. In natte weilanden blijft de bodem zacht, waardoor vogels als grutto en scholekster met hun lange snavels makkelijk naar wormen en andere bodemdieren kunnen peuren. Schaduwrijke akkerranden en een natuurlijk waterpeil zorgen niet alleen voor meer voedsel, maar ook voor een koel en gevarieerd landschap waarin boerenlandvogels hun jongen groot kunnen brengen. Door ruimte te geven aan kruidenrijke akkerranden en vochtige weilanden blijft de bodem koeler en veerkrachtiger in droge en hete perioden. Vogelbescherming werkt samen met boeren en waterbeheerders aan slimmer waterbeheer in de polder. Door regenwater langer vast te houden en flexibeler met het waterpeil om te gaan, worden droge zomers minder extreem en blijft de bodem vochtiger. Zo warmt het land minder snel op en blijft het gebied geschikt voor weidevogels, ook tijdens hitte en droogte. 

Afkoelen

Schaduw is natuurlijk verkoelend voor vogels. Bij gebrek aan schaduw gebruiken sommige vogelouders, ooievaars bijvoorbeeld, hun vleugels als parasol voor de jongen. Verder is voor veel vogels drinken en badderen in vers water de beste manier om snel af te koelen. Een aantal tips van Vogelbescherming voor wanneer je een schaal water in je tuin wil plaatsen, zodat vogels niet ver hoeven te vliegen om verkoeling te vinden:

• Plaats een lage waterschaal met een opstaande rand, zodat vogels houvast hebben, op een veilige plek in de schaduw. Een plek waar katten en andere roofdieren niet bij kunnen, bijvoorbeeld op een verhoging.
• Ververs het water elke dag en houd de schaal schoon. Zo voorkom je mogelijke verspreiding van ziektes onder vogels én krijg je geen last van extra muggen. Zet de schaal het liefst in de buurt van een struik, een bloembed of laag boompje, zodat vogels bij gevaar kunnen vluchten. Ze zijn namelijk extra kwetsbaar als ze nat zijn, omdat ze dan niet snel kunnen opvliegen.
• En voor wie een nestkast wil ophangen: bevestig deze op een rustige plek, minimaal twee meter hoog en niet in zon. Dus niet op het zuiden, maar het liefst op het noordoosten.

Tekst: Vogelbescherming Nederland
Beeld: Ad Sprang (leadfoto: merel); Rob Elfring