Alle grasbarki van Suriname bij elkaar

Het woord 'grasbarki' komt uit het Sranantongo, de lingua franca van Suriname. Letterlijk betekent het 'grasbalkje': een balkje dat tussen het gras door vliegt. De meeste Surinamers kennen de grasbarki wel, maar velen realiseren zich niet dat de larven in het water leven. 

Ook zullen velen verbaasd staan van het enorme aantal soorten dat in het land voorkomt. Die grote soortenrijkdom heeft alles te maken met het tropische regenwoud waar Suriname zo rijk aan is. Het land maakt deel uit van het Guianaschild, dat aansluit op het Amazonebekken. Het noordelijke deel van Zuid-Amerika is voor libellen het soortenrijkste gebied op aarde, maar helaas ook het slechtst onderzochte. Dat komt niet alleen doordat grote delen moeilijk toegankelijk zijn, maar ook doordat er voor veel soortgroepen nauwelijks moderne literatuur bestaat om soorten te determineren.

Voor het eerst: Nederlandse namen

Nederland heeft een rijke traditie aan veldgidsen. Voor populaire groepen zoals vogels, planten, dagvlinders en libellen is er een ruime keuze. Voor Suriname is het aanbod daarentegen veel beperkter – voor de meeste diergroepen ontbreekt een gids zelfs volledig, wat wetenschappelijk onderzoek bemoeilijkt. "Kennis over de Surinaamse natuur toegankelijk maken voor studenten en liefhebbers was voor mij een belangrijke drijfveer", vertelt auteur Marcel Wasscher. "Daarom is het boek in het Nederlands uitgebracht en zijn alle soorten voorzien van een Nederlandstalige naam." Deze Nederlandse namen worden in het boek voor het eerst geïntroduceerd. Bij het bedenken ervan is regelmatig aangesloten bij typisch Surinaamse begrippen. Een mooi voorbeeld is de 'motorist': de naam voor een specifieke libellengroep bij rivieren, maar in Suriname ook de aanduiding voor de bestuurder van een korjaal met buitenboordmotor.

314 soorten

De gids Grasbarki - Libellen van Suriname is het eerste boekwerk waarin een groot deel van de libellenfauna van Zuid-Amerika wordt behandeld. Het boek bevat determinatietabellen waarmee de honderden soorten die bekend zijn uit Frans-Guyana en Suriname (en een deel van de soorten uit Guyana) op naam kunnen worden gebracht. Deze tabellen zijn geïllustreerd met meer dan 1.600 afbeeldingen. Daarnaast bevat het boek een bijlage met verspreidingskaarten van 314 soorten, gebaseerd op waarnemingen uit de collectie van Naturalis en gegevens van iNaturalist en Observation.org. Het werk is daarmee niet alleen van belang voor Suriname, maar voor de gehele neotropen. Een Engelse en Franse vertaling zijn inmiddels in voorbereiding.

Hoewel dit boek veel kennis bundelt, valt er nog ontzettend veel te ontdekken. Grote delen van het zuiden en midden van Suriname zijn nog nooit op het voorkomen van libellen onderzocht, en vermoedelijk wachten er nog diverse onbeschreven soorten op hun ontdekker. Daarnaast is er nog weinig bekend over biotoopvoorkeuren en de specifieke periodes in het jaar (de droge of de natte tijd) waarin verschillende soorten actief zijn. Ook Suriname ontkomt niet aan klimaatverandering – de intensiteit en duur van de regenval veranderen. Hoe dit de zoetwaterecosystemen precies beïnvloedt, is nu nog een raadsel. Met de veldgids Grasbarki kunnen onderzoekers en studenten dit soort vraagstukken eindelijk aanpakken en libellen inzetten als waardevolle indicatoren voor wetenschappelijk onderzoek.

Meer informatie

• Het boek Grasbarki – Libellen van Suriname is uitgegeven door de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie en kan onder meer besteld worden via hun website.

Tekst: Vincent Kalkman, Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Vincent Kalkman (leadfoto: auteur Marcel Wasscher op veldwerk in Suriname); Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie