Kijkje over de grens in België: kan Nederland ook zo'n mooi kalkgrasland krijgen?

De eerste internationale OBN-excursie vorig jaar, naar de Duitse Eifel, smaakte naar meer. De Nederlandse onderzoekers en natuurbeheerders bezochten toen met Belgische en Duitse collega’s schraalgraslanden, overgangsvenen en kalkmoerassen in de Duitse Eifel. In België is de aandacht gericht op kalkgraslanden in de Waalse regio’s Calestienne/Famenne en de Jekervallei/Sint-Pietersberg.

Voormalig sparrenbos

De excursie start op een zuidhelling van reservaat Mont-des-Pins, waar Waalse collega's van natuurorganisatie Natagora de deelnemers rondleiden over hersteld kalkgrasland. Een groot deel was tot voor kort nog sparrenbos. Nu in het kader van een LIFE-project 16 hectare bos is gekapt, ontwikkelen de graslanden zich goed en steken typische soorten weer de kop op.

Gijs van Dijk van Onderzoekcentrum B-WARE is positief verrast over het snelle herstel. "Een groot verschil met Nederland is dat men hier graslanden herstelt vanuit een bossituatie, terwijl we in Nederland meestal te maken hebben met voormalige akkers of weilanden. Dan sta je al 10-0 achter en moet je veel rigoureuzere maatregelen nemen. Hier zijn de schralere condities vaak behouden gebleven. De stikstofdepositie is hier bovendien lager."

Lessen voor Nederland

Een gouden formule voor maai- en begrazingsbeheer wordt niet gevonden, maar de deelnemers doen wel inzichten op. "Het is goed om bij anderen te kijken", zegt Guido Verschoor van Staatsbosbeheer. "Dat wil niet zeggen dat je meteen je eigen beheer helemaal moet omgooien, maar je neemt wel iets mee." Van Dijk: "Het natuurbeheer is hier veel minder strak geregeld, er is meer ruimte om te rommelen. Juist van dat experimenteren is veel te leren, uiteindelijk ook voor ons in Nederland."

Natuur in agrarisch beheer

Opvallend zijn ook de graslanden die nog altijd bij een boer in gebruik zijn, zoals een orchideeënrijk weiland bij de Sint-Pietersberg dat in Nederland als topnatuur zou gelden. "In België lopen de boeren in zekere zin achter en in dit geval is dat maar goed ook", zegt organisator Gabriel Erens, werkzaam bij Natagora en lid van het Nederlandse OBN-deskundigenteam. "Het zijn vaak kleine boertjes die dit type grasland veel langer in stand hebben gehouden dan in Nederland." Vlaamse deelnemer Wim Slabbaert wijst op het verschil in natuurbeheermodel: "De regie ligt in handen van de terreinbeheerder, de uitvoerder is doorgaans een landbouwer. Die krijgt deze gronden gratis in beheer, en dat draagt bij aan het in stand houden van plaatselijke landbouwbedrijven."

Afhankelijk van vrijwilligers of geld

Er zijn meer verschillen. In Wallonië draait natuurbeheer sterk op vrijwilligers, net als bij het Vlaamse Natuurpunt. "Bij ons draait het voor honderd procent op vrijwilligers, ondersteund door personeel", zegt Slabbaert. Dat lijkt goed te werken, maar maakt ook kwetsbaar: bij de Jekervallei stokte natuurherstel juist door een tekort aan vrijwilligers. Verschoor herkent dat: "Natuurherstel in Nederland kan soms stagneren als een project is afgelopen en er geen geld meer is. In Wallonië gebeurt dat als er geen menskracht van vrijwilligers meer is."

Volgend jaar in Nederland?

Aan het eind van de excursie gaan al stemmen op voor een vervolg in Nederland, bijvoorbeeld over de omzetting van landbouw naar natuur. Slabbaert hoopt daarbij vooral op meer grensoverschrijdende samenwerking: "Als wij in Vlaanderen of Wallonië een plan maken, kijken we ook een paar kilometer over de grens, maar tot echte samenwerking met de Nederlanders komt het vaak niet. Wij staan open voor suggesties om onze ideeën te verbeteren, laten we daarover met elkaar in dialoog gaan."

Meer informatie

• Een uitgebreidere versie van dit artikel vind je op de website van OBN Natuurkennis.
• Lees meer over het Deskundigenteam Heuvellandschap en de lopende onderzoeken op dit gebied.

Tekst: OBN Natuurkennis
Beeld: Koen Moons