Langverwacht: alle Limburgse slakken in kaart gebracht

Tijdens 25 jaar onderzoek hebben de leden van de Mollusken Studiegroep Limburg (MSL) van het Koninklijk Natuurhistorisch Genootschap in Limburg meer dan 15.000 waarnemingen verzameld. Alles werd door hen nauwkeurig op de kaart van de provincie Limburg aangestipt. Deze kaarten zijn samen met 700 foto's en soort- en biotoopbeschrijvingen opgenomen in de publicatie ‘De Landslakken van Limburg, verspreiding en ecologie in de periode 1999 - 2023’. Dit ruim 600 pagina's tellende boekwerk geeft een compleet overzicht van de verspreiding en ecologie van de Limburgse landslakken. Het boekproject is afgerond, maar het onderzoek naar de landslakkenfauna gaat door. De inkt is nog niet droog of er lijkt alweer een aanvulling nodig. Schuldigen: het klimaat en de mens!

Nóg drie kersen op de taart

Waar vogels en insecten ons land op eigen kracht kunnen bereiken, missen landslakken die mogelijkheid. Zij zijn met hun spreekwoordelijke traagheid afhankelijk van andere transportmechanismen. Daarbij speelt de mens vaak onbedoeld een dominante rol. Na een vakantie elders kunnen met auto, camper, caravan of tent slakken meeliften vanaf de vakantieplek. De uit Zuid-Europa meekomende soorten kunnen zich tegenwoordig in Nederland vestigen en overleven, terwijl dat vroeger niet kon. Klimaatverandering en het uitblijven van strenge winters maken dat mogelijk. Hoogstwaarschijnlijk gaat dat ook op voor drie niet-inheemse soorten die recent gevonden zijn in een voormalige mediterrane showtuin in Echt. Het betreft de volgende drie kersen op de taart: Xerotricha zaratei, Charpentieria itala en Papillifera papillaris, die alle drie nog niet uit Limburg bekend waren (voorgestelde voorlopige Nederlandse namen: respectievelijk 'Leonese grasslak', 'Italiaanse clausilia' en 'Gestippelde clausilia'). Opgeteld bij de 102 soorten die door de Mollusken Studiegroep Limburg te boek zijn gesteld, komt de teller voor Limburgse landslakken daarmee uit op 105.

Best onderzochte en rijkste provincie

In totaal 102 of inmiddels 105 soorten landslakken in één provincie. Is dat veel? Ja dat is veel; het is meer dan 80 procent van alle soorten landslakken (zowel naaktslakken als huisjesslakken) die in Nederland voorkomen. Het feit dat alle overige Nederlandse landslakken zijn behandeld maakt dit naslagwerk ook voor liefhebbers uit andere provincies zeer de moeite waard. Indrukwekkend is het schaalniveau van de verspreidingsgegevens: alle waarnemingen zijn nauwkeurig met 1x1-kilometerhokken op de provinciekaart weergegeven. Dat maakt de provincie Limburg meteen tot de voor de landslakken best onderzochte provincie op het moment!

Nieuw standaardwerk

De nieuwe publicatie werd officieel ten doop gehouden op 25 september 2026 in een goedgevulde zaal in het Royal Theater in Roermond. Daar werd het eerste exemplaar uitgereikt door Ton Lenders, voorzitter van de Stichting Natuurpublicaties Limburg, die het boek uitgeeft in opdracht van het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg en de Mollusken Studiegroep Limburg. Het eerste exemplaar werd in ontvangst genomen door Math de Ponti, voorzitter van het Genootschap. Ook de auteurs kregen, samen met de sponsoren, uitgevers en medewerkers, hun eerste exemplaren. Het is een uitgave waarop liefhebbers lang hebben gewacht en dat – aldus kenners – 'meteen een nieuw Nederlands standaardwerk is'. Behalve zeer veel informatie over de landslakken van Limburg, komen aanvullend ook de overige 23 Nederlandse soorten landslakken aan bod. Via determinatietabellen zijn alle soorten goed te herkennen. Naast een schat aan wetenswaardigheden over de soorten is ook veel andere interessante informatie opgenomen. Zo kunnen tips over het correct fotograferen van soorten de juiste beeldherkenning vergroten. Hoe lastig dat soms is, blijkt wel uit het feit dat het determineren van een aantal soorten alleen mogelijk is door anatomisch of DNA-onderzoek. Ook dit wordt bij de betreffende soorten toegelicht.

Zelf gaan kijken: droogte-invloed

Het voorkomen en de dichtheden van de meeste landslakken zijn momenteel, na de afgelopen hevige droogteperiode, beduidend minder dan anders. Toch kun je in dit najaar nog genoeg slakken zien. Naar slakken kijken is leuk en kan zelfs rustgevend zijn. Sommige bezoekers van de boekpresentatie, waaronder niet-Limburgers, hebben dat meteen gedaan. Op een pad in het rijke Geuldal nabij Geulhem ging het gesprek al snel over meerdere typische, alleen autochtoon in de kalkrijkste delen van Zuid-Limburg voorkomende soorten. "Práchtige huisjes met die mooie groefjes". En: "Onze enige landslak met zo'n dik kalkachtig afsluitdekseltje; terecht dat die de omslag van het boek siert!" Deze laatste uitspraak ging over de Geruite rondmondhoren (Pomatias elegans). En, over de Opgerolde tandslak (Helicodonta obvoluta): "Yes! Ik vind er hier tóch eindelijk één, onder dit stuk hout. Helemaal opgerold en echt zo plat als een kaasje!"

Inspiratie

Landslakken zijn fascinerende dieren. Grotere soorten, zoals de Wijngaardslak en Tijgerslak zijn bij velen bekend. Maar er bestaat ook een rijkdom aan kleine soorten, waarvan de meeste zich overdag schuilhouden tussen bladafval in de strooisellaag, onder liggend dood hout en stenen. En slakken zitten niet alleen in natuurgebieden. Ook in tuinen en parken is nog veel te ontdekken. Voor alle mensen met oog voor het grote én kleinere in onze natuur is er nu weer extra inspiratie en een reden vaker de rug te buigen en naar de grond te kijken. Om slakken te zoeken en op naam te brengen of op andere manieren onderzoek aan deze diergroep te gaan doen. Ook als u niet in Limburg woont.

Een in brede zin lang leeggebleven plaats is nu, met een monumentaal naslagwerk, opgevuld.

Meer informatie

• Stuur ons voor meer informatie of om meteen het naslagwerk te bestellen een email.

Tekst: Rykel de Bruyne en Adriaan Gmelig Meyling, Stichting ANEMOON
Beeld: Stichting ANEMOON (leadfoto: auteurs, sponsoren, uitgevers en medewerkers tijdens de boekuitreiking in Roermond met exemplaren van het nieuwe naslagwerk, inzet: omslag van het boek); Stef Keulen; Rykel de Bruyne