De Berghof, het ontbrekende puzzelstukje Heuvelland

Wat het perceel De Berghof in het Zuid-Limburgse Heuvelland zo uniek maakt, is de ligging ervan. Het grenst aan Natura 2000-gebied Geuldal en ligt tussen het Beertsenhovenerbos, het Stokhemerbos, het voedselbos en de Berghofweide in. Door de Berghof nu ook in te richten als natuur, verbindt het de natuurgebieden en is migratie van planten en dieren tussen de locaties mogelijk. Dit versterkt en vergroot de biodiversiteit van de regio. De planten- en diersoorten die zo uniek zijn voor de regio krijgen meer ruimte en kansen.

Van melkveehouderij naar natuurbeleving

De Berghof was vroeger een melkveehouderij. Toen Tim en Silke Smit het perceel overnamen, was de boer al met de koeien gestopt. Tim: “Alleen de camping en de vakantiewoning waren nog in bedrijf, maar het grasland en de stallen lagen er wat verloren bij. Wij wilden zelf heel graag in de natuur wonen en we zagen hier dat we nog meer met en voor de natuur konden doen. Van de camping hebben we een glamping gemaakt, waar gasten echt het gevoel hebben dat ze midden in de natuur staan. Mensen waarderen die natuurbeleving. Je hebt hier ook echt een fantastisch uitzicht. Verder zijn we in 2021 met een voedselbos begonnen om via deze nieuwe natuur het Beertsenhovenerbos en het Stokhemerbos met elkaar te verbinden. Het gedeelte waar we nu mee bezig zijn is het laatste ontbrekende stukje van de puzzel.” 

Onderzoek naar de natuurpotentie

Het unieke van dit laatste stuk is dat er een heel groot verval is over een kleine afstand. Dit hoogteverschil, de steile wanden en de kalk in de grond maakt het bijzonder. Dit bleek uit het onderzoek van Leon van den Berg, ecoloog bij Bosgroep Zuid Nederland, en Philippine Vergeer, ecoloog bij Wageningen University & Research.

Tim Smit: “Er bleek enorm veel natuurpotentie in deze plek te zitten. Ik wilde dus sowieso wel iets met deze helling gaan doen, maar ga er maar aan staan. Ik heb zelf biologie gestudeerd, maar dit konden wij echt niet alleen realiseren. Gelukkig krijgen we nu steun vanuit de provincie en vanuit Bosgroep Zuid Nederland. Vooral met Johan Arts van de Bosgroep zijn we veel opgetrokken om dit traject te kunnen realiseren. Zelf houd ik van bijzondere natuur en dan is het mooi dat je er zelf aan kan bijdragen, zodat het weer een kans krijgt.”

Integrale aanpak en verbinding

Johan Arts, regiomanager Limburg bij Bosgroep Zuid Nederland: “In dit project komen veel facetten samen: ecologisch onderzoek, de ontwikkeling van agrarisch gebruik naar natuur, een ecologische strook tussen natuurgebieden, watermaatregelen, vermindering van verhard oppervlak, het beheer in de toekomst... Het gaat om een integrale aanpak van het gebied, waarbij de provincie investeert in het natuurnetwerk. Met meerdere partijen kom je tot een beter plan. De medewerking van de provincie is cruciaal bij dit soort complexere trajecten, dit is de schakel die voor verbinding zorgt. Door het voormalige agrarische grasland nu om te zetten naar heischraal- en kalkgrasland, voorkomen we schadelijke uitspoeling naar de Berghofweide. Die weide is toch een van dé natuurparels van deze regio.”

Tim Smit: “De Berghofweide ligt direct onderaan links van ons perceel. Vrijwilligersorganisatie Natuurbeschermingswacht Limburg telt in dat veldje veel orchideeën die bijzonder zijn voor Nederland én daarbuiten. Het idee is om het maaisel van dat perceel over te brengen naar ons perceel. Dankzij deze samenwerking en verbinding maken we het potentiële groeigebied voor de orchideeën groter.”

Minerale ondergrond vrijleggen

Maar hoe zorg je ervoor dat agrarisch grasland ‘verandert’ in heischraal grasland en kalkgrasland? Het start met het afschrapen van de bovenste laag van de voedselrijke grond. Dit heet plaggen.

Bor Jaspers, de betrokken projectmedewerker van Bosgroep Zuid Nederland: “Uit het onderzoek dat Leon van den Berg en Philippine Vergeer hebben uitgevoerd, bleek dat we op verschillende plagdieptes moeten werken om zo te profiteren van wat daar in de grond al heel mooi aanwezig is. Het terrein wordt nu geplagd op wisselende dieptes van 5 tot 15 centimeter om de minerale ondergrond vrij te leggen. We werken met een grote kraan en wagens op rupsbanden die de grond afvoeren. Die rupsbanden zijn niet alleen nodig om de druk op de bodem te verdelen, maar ook om überhaupt de helling op te komen. Op sommige delen van de helling hebben we platen gelegd om de grond waar niet gewerkt wordt te beschermen. Daarnaast hebben we vier stroken van een meter breed niet geplagd binnen het perceel. Deze stroken moeten, hellingafwaarts van het perceel, water en daarmee erosie remmen.’’

Aanleggen ecologische strook

Bovenaan het perceel, aan de andere kant van de weg, wordt een ecologische strook gecreëerd. Bor Jaspers: “De bovenste 5 centimeter van het plagwerk wordt hiernaartoe gereden. Later wordt het allemaal nog ingeploegd en vervolgens ingezaaid om de natuurlijke verbinding tussen de bossen te realiseren. De aanleg van deze ecologische strook hoort bij het integrale plan. Daarnaast schonen we het terrein op door oude betonplaten, betonblokken en puinrestanten van een voormalige kuilplaats en erfverharding te verwijderen. We snoeien de bosrand op en zetten de houtsingel gedeeltelijk af. Voor de lokale fauna leggen we later nog 2 poelen aan en bouwen we op de zonbeschenen helling een 6 meter lange stapelmuur van natuursteen, als schuilgelegenheid voor amfibieën en reptielen. Als terreininrichting plaatsen we een schapenraster en stegels voor de doorgang van wandelaars.”

De uitvoering van deze maatregelen loopt nog tot eind oktober 2026 en de verwachting is dat de effecten van de ecologische strook volgend voorjaar al te zien zijn. Dan kan het maaisel van de Berghofweide verspreid worden over de strook en het centraal gelegen ‘puzzelstukje’. Bezoekers aan het gebied kunnen in de toekomst nog meer genieten van het prachtig glooiende uitzicht en de bijzondere orchideeën en andere planten en insecten die zo kenmerkend zijn voor heischrale en kalkgraslanden.

Meer informatie

• Bekijk de korte YouTubevideo met Bor Jaspers voor een beeld van de natuurontwikkelingen in Berghof.

Tekst: Marrie Hoedelmans, Bosgroepen
Beeld: Marrie Hoedelmans, Bosgroepen (leadfoto: een blik op de werkzaamheden voor nieuwe natuur bij de Berghof)