Zwarte herfstspinners - primair

Tientallen heimelijke zwarte herfstspinners

De Vlinderstichting
16-NOV-2026 - De zwarte herfstspinner is groot en opvallend, maar toch wordt deze algemene nachtvlinder niet zo heel veel waargenomen. Dat komt door de verborgen leefwijze van de vlinder. Bijna alle waarnemingen zijn bij licht. De vlinder zit soms bij verlichte viaducten of in flatportalen en ook in lichtvallen en bij nachtvlinderen met lamp en laken worden ze nu regelmatig gemeld.

Nachtvlinderen met lamp en lakenDe naam herfstspinner heeft hij niet zomaar gekregen. De vlinder begint te vliegen als de herfst al echt is ingetreden, zo begin oktober. De top van de vliegtijd ligt half november en nu komen de meldingen dan ook regelmatig binnen op de invoerportalen Waarneming.nl en Telmee. Vaak gaat het om een enkel exemplaar, maar de afgelopen week waren er ook meldingen van grotere aantallen, zoals 23 in Groningen, 30 in Drenthe en 32 op een locatie in Noord-Brabant. Ze werden op die drie plekken gezien tijdens het nachtvlinderen met lamp en laken. Dat is een goede manier om veel vlinders te zien te krijgen. Een wit laken wordt opgezet, met een lamp ervoor die veel uv-licht uitzendt. Zwarte herfstspinners vliegen alleen ‘s nachts en komen af op kunstlicht – soms dus in grote aantallen – maar verder worden ze zelden waargenomen. Blijkbaar verstoppen ze zich goed overdag en laten ze zich niet gemakkelijk verstoren, zoals veel andere nachtvlinders nog wel eens doen.

Een zwarte herfstspinner en een kaartje met de waarnemingen vanaf 2020

De mannetjes van de zwarte herfstspinner hebben imposante voelsprieten om de vrouwtjes op te sporenDe vlinders die nu vliegen gaan op zoek naar een partner en de vrouwtjes zetten hun eitjes af op de waardplanten waarvan de rupsen eten. De soort overwintert als ei, vastgehecht aan de bast van een twijg of stam. Waardplanten zijn diverse loofbomen zoals eik, es, linde en populier. In Nederland worden vooral berk, populier en wilg gebruikt. De rups foerageert 's nachts in mei en juni en rust overdag tegen een twijg of tegen de boomschors. Hij verpopt zich onder de schors of in de strooisellaag in een cocon waarin aarde wordt verwerkt, volgens Jeroen Voogd in Het nachtvlinderboek. De zwarte herfstspinner is algemeen en komt verspreid over het hele land voor op plekken waar loofbomen staan. Zo ontbreekt de soort grotendeels in de grote open weidegebieden in Noord-Holland en Friesland. Het is een soort van bossen, struwelen en ook wel stedelijk gebied met oudere tuinen. Wil je de zwarte herfstspinner te zien krijgen, ga dan vanavond op zoek op plekken met ‘lichtvervuiling’, zoals flatgalerijen, bushokjes en viaducten.

Tekst: Kars Veling, De Vlinderstichting
Beeld: Jurriën van Deijk; Kars Veling; NDFF