Vondst van een winters motje in een huiskamer leidt tot nieuwe inzichten

Het determineren van het vlindertje lukte pas toen foto’s van een gemaakt genitaalpreparaat naar Europese deskundigen waren rondgestuurd. Het bleek een mannetje te zijn van Argyresthia buvati. Dat was nogal een bijzondere en onverwachte wending, want deze soort bleek alleen nog maar bekend van enkele vondsten in de Alpen van Frankrijk en het noorden van Spanje. Toen we nog wat dieper de gepubliceerde literatuur indoken, bleek dat er een nauwverwante soort in Zuidoost Europa, Turkije en Iran voorkomt, namelijk Argyresthia impura, die overigens ook slechts bekend was van een handvol waarnemingen. Wellicht, zo schreef een van de publicaties, betrof het zelfs dezelfde soort. En dat bleek inderdaad het geval toen alle bekende gegevens op een rij werden gezet. Ongelofelijk bizar dat zo’n zelfs in het oorspronkelijke verspreidingsgebied zelden waargenomen vlindertje, opduikt in een Nederlandse huiskamer. En om het nog bijzonderder te maken, tijdens al dat speurwerk rond de eerste Nederlandse waarneming werd nog een waarneming gedaan! Ditmaal op 13 maart 2023 in Ruien-Dorp in België, eveneens binnenshuis.

Biologie

De waargenomen vlinders in Frankrijk en Spanje bevonden zich in de omgeving van Spaanse jeneverbes (Juniperus thurifera), waarvan wordt aangenomen dat dit de waardplant is. Dit is een jeneverbes die inheems is in bergachtige gebieden van het westelijk Mediterrane gebied, voorkomend van zuidelijk Frankrijk tot in Marokko. In het oostelijke deel van het verspreidingsgebied van de vlinder komt deze jeneverbes niet voor. De enige jeneverbes die hier voorkomt op alle plekken waar de soort ook voorkomt, is Griekse jeneverbes (Juniperus excelsa). Daarmee is dit wellicht de meest logische voedselplant, maar het is vanzelfsprekend nog geen bewijs dat het ook daadwerkelijk zo is. Overigens, sommige rupsen van pedaalmotjes leven niet van de blaadjes maar van de bessen. Uit informatie die we pas na het verschijnen van het artikel over deze zoektocht vonden, blijkt dat bij deze soort vrijwel zeker ook zo te zijn.

Herkomst

Hoe komt zo’n klein vlindertje uit berggebieden van Europa, Turkije en Iran nu terecht in Nederlandse en Belgische huiskamers? Dat blijft natuurlijk speculeren, maar de mogelijkheid van (kerst)decoratie met takjes van de betreffende jeneverbessen is natuurlijk een voor de hand liggende optie. Jeneverbessen staan eveneens bekend om hun aromatische, krachtige smaak en worden daarom ook in de keuken gebruikt. Het is daarmee aannemelijk dat versleping van materiaal waarin een pop of rups aanwezig was, de meest logische verklaring is. Veel meer informatie over de vondsten en de biologie van Argyresthia impura is te lezen in het recent verschenen artikel. En, grappig detail, dankzij de verschijning van het artikel konden met terugwerkende kracht drie exemplaren van de soort worden gedetermineerd. Ditmaal uit Duitsland.

Tekst: Dick Groenendijk; Erik van Nieukerken, Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Dick Groenendijk; Cedric de Noyette; Erik van Nieukerken